Tarihin dönüm noktalarına tanıklık eden bazı yerler vardır. Dünyanın kaderi bu yerler üzerinde şekillenir, devletlerin geleceği bu topraklar üzerindeki başarı ya da başarısızlıklara bağlıdır. İşte Rusya tarihteki bu dönüm noktalarına tanıklık eden en önemli ülkelerden biridir. Modern dünya tarihinin felaket derecesinde ilk büyük işgalini 1812 yılında Napolyon’un elinden tadan Rusya, aynı akıbete 1941 yılında Hitler tarafından uğratılmış fakat her iki işgale karşı başarıyla mücadele edip işgallerden sonra kurulacak yenidünya düzenlerinde en aktif oyunculardan biri olmayı başarmıştır.
Bu yazı dizisinde dünya tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri olan Napolyon’un 1812 yılındaki Rusya seferini, Fransa ve Rusya’nın ordularının sayısından, savaş taktikleri, lojistik ve stratejilerine kadar geniş bir yelpazede ele almaya çalışacağım. Napolyon’un Rusya seferinin dünya tarihi açısından önemli kılan en önemli nokta şüphesiz ki bu savaştan sonra dünyanın girdiği ve yaklaşık 100 yıl süren barış döneminin kırılma noktası olmasında yatmaktadır. Bu savaşta ağır bir yara alan Napolyon ve onun şanlı ordusu, 1812-1815 yılları arasında ardı ardına ağır mağlubiyetler tattı ve 1815 Viyana Kongresinde temelleri atılan yenidünya düzenine boyun eğdi. Bunun yanı sıra, bu sefer sırasında dünya, Napolyon’un kurduğu dünyanın gelmiş geçmiş en büyük ordusuna-Grande Armee- şahit olmuştur. Seferin Rusya açısından önemiyse Rusya’nın ilk Vatansever savaşı(Patriotic War) olarak adlandırılmasında yatar ve bu sefer Rusya’nın milli kimliğine önemli bir katkıda bulundu. Rusya’nın ikinci Vatansever Savaşı ise 1941 yılında Nazi işgaline karşı verilecekti. Rusya, Napolyon ve Hitler’in işgallerine hava şartlarının da yardımıyla karşı koydu ve bağımsızlığını korumayı başarıp dünya üzerinde söz söyleme hakkına sahip oldu.
Napolyon’un Rusya seferine geçmeden önce bu seferi doğuran Avrupa’da ki politik gelişmelere bakmanın faydalı olacağını düşünüyorum. 1789 yılında Fransız Devrimiyle birlikte Fransa’dan başlayan politik kargaşa bütün Avrupa’ya yayıldı. Devrimin getirdiği fikirlerden korunmak isteyen Avrupalı devletler Fransa’ya bir düzine savaş açtı. Devrimle birlikte Fransa’da politik sistem hızlı değişikliklere uğradı. Şüphesiz Devrimin getirdiği en önemli yeniliklerden biri Fransa’da o zaman dünyanın pekte aşina olmadığı meşruti monarşi bir rejim kurulmasıydı ve 1789-1792 yılları arasında rejim bu şekilde devam etti. 1792-1794 yılları arasında kurulan cumhuriyet rejimi fazla devam etmedi ve1794 yılında sona erdi. Cumhuriyetin yerine kurulan Direktuar rejimi 1799 yılına kadar devam etti. Bu rejim Napolyon Bonapart’ın kendisini kral etmesiyle son buldu; Avrupa’nın ve dünyanın kaderini şekillendiren Napolyon Savaşları 1800-1815 yılları arasında Napolyon’un tahta çıkmasından hemen sonra patlak verdi. Fransız Devriminin fikirlerini Avrupa’ya yaymaya ant içen Napolyon Avrupa’da ki hemen hemen her devletle savaştı.
Fransa ve Avrupa’yı Napolyon Savaşlarına sürükleyen süreç Devrimin hemen arkasından başladı. 1812 Rusya Seferine kadar Fransa’ya karşı Avrupa devletleri arasında kurulan 5 Koalisyon bu dönemin en önemli gelişmesidir.
Birinci Koalisyon 1793 yılında yeni kurulan Fransız Cumhuriyetini yok etmek isteyen Avusturya, Sardinya Krallığı, Prusya, İspanya, Naples Krallığı ve Büyük Britanya tarafından kuruldu. Savaş 1795 yılında başladı, Napolyon komutasındaki Fransız ordusu 1796 yılında İtalya’yı işgal etti. Napolyon daha sonra Avusturya ordusunu yendi ve Viyana üzerine yürüdü. Avusturya barış istemek zorunda kaldı ve 1797 yılında Kampo-Formio antlaşması imzalandı. Toplu askere alım- levee en masse-, askeri reform ve total savaş ilk Fransız zaferini getirdi. Bu zafer Napolyon’a büyük bir ün kazandırdı.
İkinci Koalisyon 1798 yılında Avusturya, Osmanlı Devleti, Papalık, Portekiz, Rusya, Naples Krallığı ve Büyük Britanya tarafından kuruldu. Bu sırada Mısır’da bulunan Napolyon 1799 yılında Fransa’ya döndü ve ordunun başına geçti. Fransa, Avusturya ve Rusya ile savaştı. Napolyon 1800’de Marengo’da daha sonra Hohenlinden ’de Avusturya ordusunu yenilgiye uğrattı. Savaşların sonucunda 1801 yılında Lunéville Antlaşmasıyla ikinci Fransız zaferi tescillendi.
Bu zaferlerden sonra 1804 yılında Napolyon kendisini kral, rejimi de imparatorluk olarak ilan etti. Napolyon ezeli düşmanı İngiltere’ye karşı kontinental sistemi kurarak Fransız hâkimiyetindeki toprakları İngiliz ticaretine kapattı. Amaç Britanya’yı ekonomik açıdan çökertmekti.
Üçüncü Koalisyon 1805 yılında Avusturya, Büyük Britanya, Rusya, İsviçre ve Sicilya tarafından kuruldu. Napolyon’un bu koalisyondaki amacı İngiltere’yi işgal etmekti fakat başarısız oldu. Lord Nelson komutasındaki İngiliz donanması Napolyon’un donanmasını 1805 yılında Trafalgar’da mağlup etti. Bu yenilgi Napolyon’a İngiltere’yi işgal etmenin imkânsız olduğunu gösterdi savaş Avrupa kıtasında devam edecekti. Fransa ezeli düşmanı Avusturya’yla savaşmaya devam etti. Napolyon kendisini İtalya kralı ilan ettikten sonra Viyana’yı işgal etti. Burada Mihail Kutuzov ve Alexander I komutasındaki Avusturya ve Rusya ordusuyla karşılaştı. Austerlitz’de bu orduyu mağlup etmeyi başaran Napolyon, Avusturya’la Petersburg Antlaşmasını imzaladı.(26 Aralık 1805)
Dördüncü Koalisyon Rusya, Saksonya, İsveç, Prusya ve Britanya tarafından kuruldu. Napolyon ilk olarak Prusya’yla savaştı ve Prusya ordusunu Jena’da mağlup etti. Daha sonra Polonya üzerinden Rusya’yla savaşan Napolyon 6 Şubat 1807 Eylau Savaşında zafere ulaştı. Rusya’ya karşı öldürücü darbeyi Friedland’ta vuran Napolyon, Çar I.Alexander’la Tilsit Antlaşmasını imzaladı.(7 Temmuz 1807)
Beşinci koalisyon Avusturya ve Britanya tarafından 1809 yılında kuruldu. Avusturya’yla tekrar savaşa tutuşan Fransa, Aspern-Essling Savaşında Avusturya’ya mağlup olsa da, Napolyon durumu toparladı ve Wagram savaşında Avusturya’yı ağır bir yenilgiye uğrattı ve Schönbrunn Antlaşması imzalandı ve Beşinci Koalisyon sona erdi.
Buraya kadar Napolyon’un Rusya seferine kadar geçen politik gelişmeleri kısaca ele aldım. Önümüzde ki yazıda Rusya Seferi’yle devam edeceğim.
Osman Nuri
